Łódź, 9 czerwca 2026 r.
Stanowisko nr 9/2026
Rady Krajowej Sekcji Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność”
w sprawie reformy „Kompas Jutra” oraz nowych podstaw programowych
Rada Krajowej Sekcji Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność” wyraża stanowczy sprzeciw wobec reformy „Kompas Jutra” oraz przygotowanych przez Ministerstwo Edukacji Narodowej nowych podstaw programowych. Po analizie przedstawionych dokumentów, opinii środowisk nauczycielskich oraz stanowisk struktur NSZZ „Solidarność”, stwierdzamy, że proponowane zmiany stanowią jedno z najpoważniejszych zagrożeń dla jakości polskiej edukacji od czasu reformy z 1999 roku.
Uzasadnienie
Rada KSOiW podziela obawy wyrażane przez Krajowy Sekretariat Nauki i Oświaty NSZZ „Solidarność”, że reforma została przygotowana bez rzeczywistego dialogu społecznego, bez rzetelnej oceny skutków jej wdrożenia oraz bez odpowiedzi na fundamentalne problemy polskiej szkoły: kryzys kadrowy, spadek prestiżu zawodu nauczyciela, przeciążenie biurokracją i pogarszające się warunki pracy. Zamiast rozwiązywać te problemy, Ministerstwo proponuje rewolucję programową opartą na modnych hasłach o „sprawczości”, „doświadczeniach edukacyjnych” i „kompetencjach przekrojowych”, przy jednoczesnym ograniczaniu znaczenia systematycznej wiedzy przedmiotowej. Samo MEN przyznaje, że nowa podstawa programowa odchodzi od tradycyjnego modelu kształcenia i koncentruje się na efektach uczenia się oraz doświadczeniach edukacyjnych.
Rada KSOiW NSZZ „Solidarność” stanowczo odrzuca fałszywą alternatywę przeciwstawiającą wiedzę kompetencjom. Kompetencje nie istnieją w próżni. Nie można rozwijać krytycznego myślenia bez wiedzy. Nie można analizować tekstów bez znajomości języka i literatury. Nie można rozwiązywać problemów bez opanowania matematyki. Nie można rozumieć świata bez historii, geografii, biologii, fizyki i chemii. Nowe podstawy programowe prowadzą do niebezpiecznego rozmywania treści nauczania i osłabienia wspólnego kanonu wiedzy. W miejsce jasno określonych wymagań edukacyjnych pojawiają się nieostre kategorie kompetencyjne, których interpretacja zostanie przerzucona na szkoły i nauczycieli. Oznacza to dalszy wzrost nierówności edukacyjnych oraz chaos organizacyjny. Obawy dotyczące chaosu wdrożeniowego zgłaszają również rodzice.
Szczególnie niepokojące jest tempo wdrażania reformy. Od nauczycieli oczekuje się przygotowania nowych programów nauczania, nowych systemów oceniania, nowych materiałów dydaktycznych oraz całkowitej przebudowy warsztatu pracy w czasie, gdy szkoły już dziś borykają się z brakami kadrowymi i przeciążeniem obowiązkami. Jednocześnie rząd sam przyznaje, że znaczna część szkół nie dysponuje odpowiednią infrastrukturą do realizacji nowych założeń reformy. Ponad 30% szkół wskazuje na niedobór pracowni specjalistycznych, a blisko połowa na konieczność ich doposażenia. Rada KSOiW NSZZ „Solidarność” protestuje przeciwko traktowaniu uczniów i nauczycieli jako uczestników kolejnego eksperymentu edukacyjnego. Polska szkoła nie może być laboratorium, w którym co kilka lat testuje się nowe koncepcje pedagogiczne kosztem stabilności procesu nauczania.
Niepokój budzi również systematyczne ograniczanie roli nauczyciela jako eksperta w swojej dziedzinie. Reforma przesuwa punkt ciężkości z przekazywania wiedzy na zarządzanie procesami edukacyjnymi, projektami i doświadczeniami uczniów. W efekcie nauczyciel ma coraz mniej uczyć, a coraz więcej organizować, dokumentować, koordynować i raportować.
Rada KSOiW NSZZ „Solidarność” uważa, że szkoła publiczna ma obowiązek:
- przekazywać rzetelną wiedzę,
- budować wspólnotę kulturową i narodową,
- rozwijać odpowiedzialność i systematyczność,
- przygotowywać do dalszej nauki i pracy zawodowej,
- wzmacniać autorytet nauczyciela.
Tymczasem reforma „Kompas Jutra” prowadzi do osłabienia tych funkcji, zastępując je niejasnymi konstrukcjami teoretycznymi, których skuteczność nie została udowodniona.
Rada Krajowej Sekcji Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność” domaga się:
- Wstrzymania wdrażania nowych podstaw programowych.
- Przeprowadzenia rzeczywistych konsultacji społecznych z udziałem nauczycieli, rodziców i organizacji związkowych.
- Przedstawienia pełnej analizy skutków organizacyjnych, finansowych i kadrowych reformy.
- Zachowania centralnej roli wiedzy przedmiotowej w procesie kształcenia.
- Ograniczenia biurokracji i dodatkowych obowiązków nakładanych na nauczycieli.
Rada KSOiW NSZZ „Solidarność” ostrzega, że dalsze forsowanie reformy w obecnym kształcie doprowadzi do pogłębienia chaosu organizacyjnego, obniżenia poziomu kształcenia oraz dalszego osłabienia autorytetu szkoły i nauczyciela.
Polska szkoła potrzebuje stabilności, wysokich wymagań, dobrze przygotowanych nauczycieli i solidnych podstaw programowych. Nie potrzebuje kolejnej ideologicznej rewolucji przedstawianej jako nowoczesność.
Przewodniczący KSOiW
NSZZ „Solidarność”
dr Waldemar Jakubowski
