Łódź, 10 czerwca 2026 r.
Stanowisko nr 11/2026
Rady Krajowej Sekcji Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność”
w sprawie wynagradzania nauczycieli za godziny ponadwymiarowe w dniach egzaminów: maturalnych, zawodowych i ósmoklasisty.
Krajowa Sekcja Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność” wyraża stanowczy sprzeciw wobec wszelkich prób upraszczającej i restrykcyjnej wykładni przepisów, która prowadzi do ograniczania prawa nauczycieli do wynagrodzenia za faktycznie wykonywaną pracę albo za godziny ponadwymiarowe niezrealizowane z przyczyn od nich niezależnych. Podkreślamy, że problem wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe w okresie egzaminów (egzamin ósmoklasisty, maturalny i zawodowy) przeprowadzanych przez szkołę nie może być rozstrzygany przez automatyczne powoływanie się na sam fakt, iż w danym dniu szkoła funkcjonuje w szczególnej organizacji pracy. O sytuacji płacowej nauczyciela rozstrzygają bowiem konkretne przepisy ustawy – Karta Nauczyciela oraz sposób kwalifikacji danych czynności w systemie czasu pracy nauczyciela.
Uzasadnienie
Zgodnie z art. 35 ust. 2 Karty Nauczyciela godziną ponadwymiarową jest przydzielona nauczycielowi godzina zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych powyżej tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć, a wynagrodzenie za takie godziny wypłaca się według stawki osobistego zaszeregowania nauczyciela, z uwzględnieniem dodatku za warunki pracy. Przepisy te mają charakter gwarancyjny i nie mogą być interpretowane zawężająco wyłącznie z tego powodu, że szkoła w określonym dniu realizuje zadania związane z egzaminami zewnętrznymi. Należy przy tym przypomnieć, że ustawodawca sam dokonał rozróżnienia pomiędzy różnymi rodzajami czynności egzaminacyjnych. Z art. 42 ust. 2b pkt 1 Karty Nauczyciela wynika wprost, że udział nauczyciela w przeprowadzaniu części ustnej egzaminu maturalnego następuje w ramach zajęć, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 1, a więc w ramach zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych. Natomiast udział w egzaminie ósmoklasisty oraz w egzaminie maturalnym z wyjątkiem części ustnej został przez ustawodawcę zaliczony do innych zajęć i czynności wynikających z zadań statutowych szkoły. Nie wolno więc wszystkich czynności egzaminacyjnych wrzucać do jednego worka i twierdzić, że „w czasie egzaminów nadgodzin nie ma”, ponieważ takie twierdzenie pozostaje sprzeczne z samym brzmieniem ustawy.
Szczególnego podkreślenia wymaga, że w odniesieniu do ustnej matury oficjalne stanowisko Ministerstwa Edukacji jest jednoznaczne. W odpowiedzi na interpelację nr 12555 sekretarz stanu w MEN wskazał, że jeżeli nauczyciel wykonuje czynności związane z ustnym egzaminem maturalnym w wymiarze przekraczającym tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć, przysługuje mu wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe na zasadach określonych w art. 35 ust. 3 Karty Nauczyciela. Ministerstwo wprost stwierdziło, że w takim przypadku nauczyciel otrzymuje dodatkowe wynagrodzenie za wypracowane godziny ponadwymiarowe. To rozstrzygnięcie nie pozostawia pola dla prób pozbawiania nauczycieli należnej im zapłaty za pracę przy ustnej maturze.
Nie można również zaakceptować praktyki, w której sam fakt ustalenia danego dnia jako dodatkowego dnia wolnego od zajęć dydaktyczno-wychowawczych miałby automatycznie prowadzić do wygaszenia wszelkich roszczeń płacowych nauczycieli. § 5 rozporządzenia w sprawie organizacji roku szkolnego stanowi jedynie, że dyrektor szkoły może ustalić dodatkowe dni wolne od zajęć dydaktyczno-wychowawczych m.in. w dniach, w których odbywa się egzamin ósmoklasisty albo egzamin maturalny. Oznacza to, po pierwsze, że nie każdy dzień egzaminu jest z góry „dniem wolnym” z mocy samego prawa, a po drugie – że organizacyjne ukształtowanie pracy szkoły nie może uchylać ustawowych uprawnień pracowniczych nauczycieli. Co więcej, od 1 stycznia 2026 r. obowiązują rozwiązania, które wzmacniają ochronę wynagrodzenia nauczyciela także wtedy, gdy przydzielone godziny ponadwymiarowe nie zostały zrealizowane z przyczyn od niego niezależnych. Ministerstwo Edukacji w komunikacie z 29 grudnia 2025 r. wskazało, że wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe przysługuje nauczycielowi również wtedy, gdy niezrealizowanie przydzielonych godzin nastąpiło z przyczyn niedotyczących nauczyciela, a nauczyciel był gotów do realizacji tych zajęć. Resort doprecyzował zarazem, że zachowanie prawa do tego wynagrodzenia nie jest uzależnione od tego, czy nauczycielowi powierzono w tym czasie inne zadania statutowe. MEN wyraźnie podkreśliło również, jakie elementy składają się na „gotowość do pracy”: zamiar wykonywania pracy, faktyczna zdolność do jej świadczenia, uzewnętrznienie gotowości oraz pozostawanie w dyspozycji pracodawcy.
KSOiW NSZZ „Solidarność” stanowczo podkreśla, że nauczyciel nie jest „rezerwą organizacyjną”, którą można dowolnie przesuwać pomiędzy obowiązkami, a następnie pozbawiać wynagrodzenia pod pretekstem szczególnej organizacji dnia egzaminacyjnego. Praca nauczyciela przy egzaminach zewnętrznych jest realną pracą wykonywaną na rzecz szkoły i państwowego systemu egzaminacyjnego. Jeżeli ustawodawca w odniesieniu do ustnej matury wprost dopuścił powstanie godzin ponadwymiarowych, to próby pomijania tej konstrukcji należy traktować jako naruszenie praw pracowniczych nauczycieli. Jeżeli zaś w odniesieniu do innych dni egzaminacyjnych dochodzi do niezrealizowania wcześniej przydzielonych godzin ponadwymiarowych z przyczyn niedotyczących nauczyciela, każda sprawa powinna być oceniana indywidualnie, a nie rozstrzygana automatyczną odmową wypłaty.
Przewodniczący KSOiW
NSZZ „Solidarność”
dr Waldemar Jakubowski
